Шығыс Қазақстан облысы, Қатонқарағай ауданында кең байтақ елімізді қорғап, жерімізді жаудан алып қалған батырлардың бірі – Қаратай Көкжарлыұлына ескерткіш орнатылды. Өз заманында атқа қонып, еркіндік үшін қолына қару ұстаған батыр жігіт Абылай ханның дәуірінде өмір сүрген. Жоңғар, қалмақты жерімізден қуып шығып, қарсы соғысқан Қаратай батырға өр Алтайда ескерткіш қойылуы тегін емес. Себебі Қытай, Моңғолиямен шекаралас жатқан өлкеде ерлік жасап, ата-жұртын жаудан аман алып қалған. Таулы Алтайдың ғана емес, қазақ жұртының тағатсыздана күткен қуанышты жаңалығымен «Айғақ» қоғамдық телеарнасының басшысы Дулат Әбіш бастаған топ бөлісіп қайтты. Қаратай батырға ескерткіш қою көптен күткен жаңалықтың бірі. Ел шежіресінде үлкен орны бар, әрі көсем, әрі шешен болған батырдың жатқан жері жылдар бойы белгісіз болып келді. Жазушы Оралхан Бөкейден бастап талай ұрпағы іздестірген батырдың сүйегі Ұлытаудың етігінде қалыпты. Зираты, тас мүсіні көз алдымызда тұрмағанмен оның есімі мен ерлігі жатталған батырға табиғаты тамсандыратын өлкеде құрмет көрсетілді. Ат үстінен ыршып түсіп, қолына қалқанын ұстап еліне қарап тұрған батыр мүсіні ерекше жасалыныпты. Елім, жерім, халқым аман болсын, соғыс бітті деген мағынан білдіріп тұрғандай. Таулы өлкеде биік қыраттармен таласып тұрған ескерткіштің ашылу салтанатына жан-жақтан ұрпақтары жиналды. Ұлан асыр той жасап, тарихтың қойнауында қалған тұлғаның есімін қайта түлетті.
Қазақ хандығының 550 жылдығына тарту болған бұл сәт ерекше. Ат үстіне мінген батырлардың көрінісі, бабаның әруағын қозғап айтылған әңгімелер тарихи сәт. Қазақтың жерін, алаштың кегін жоңғардан қайтарған Қаратай Көкжарлыұлы қайратын көпке сынатқан. Тұлпарының дүбірімен елдің бірлігін сақтап, айбынын асқақ ұстаған Қаратай бабаның ескерткіші туған жерге тарту мақсатында жасалған. Яғни Қатонқарағай өңірінен шыққан Құрмет Оразаев, Қайрат Ахметов, Ғани Шаймерденов, Байназар Нұралин сияқты азаматтардан құралған «Мұзтау» қоғамдық қоры демеушілік танытып, мерейі үстем тірлік жасалды. Ғасырдан-ғасырға есімі мақтан болып келе жатқан Қаратай Көкжарлы тарихи тұлға. Абылай ханның сенімді серігі, алаш жұртына үлгі-өнеге боған батыр ел есінде мәңгі сақталмақ. Қатонқарағай ауылында қойылған ескерткіш соның бір куәсі десек қателеспіз.
Қаратайдың ұрпағымыз деп мақтанатын ағайынның ауылында бұл күні тағы бір той өтті. Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, белгілі жазушы Қалихан Ысқақтың туған жері Шығыс Қазақстан облысындағы Топқайың елді мекені. Түтіні түзу шығып, халқы бейбіт күн кешкен шағын ауылда білім ошағы бар. Оқушылар білім алып, тәрбиенің бастауы болатын Топқайың мектебі енді бұдан былай жазушы Қалихан Ысқақтың есімімен аталатын болды. Яғни Қатонқарағай ауданына жиналған бір топ зиялы қауым мен Қаратайдың ұрпақтары Қалихан Ысқақтың кеуде мүсінін ашып, кітабымен мың жасайтын қаламгерге құрмет білдірді.
Қазақтың қара сөзінің қас шебері «Жол басы», «Қоңыр күз» повестерімен оқырман қауымға аты шаққан қаламгер туралы баяндамалар жасалып, гүл шоқтары қойылды. Алтайды бауырына басқан жазушының мүсінін көріп шығармалары көз алдыңа келіп, ойыңа оралады. Тұп-тура бейнесін айнытпаған. Бұл туған жерінде көрсетілген құрметтің үлкені. Сондай-ақ бұл күні Қалихан Ысқақтың тұтынған заттары, құнды дүниелері жинақталған мұражай ашылып еліміздің түкпір-түкпірінен жиналғандар куә болды.
Бағлан Байкөбекқызы
