Халықтың әлеуметтік ахуалына, күнделікті тұрмыс-тіршілігіне ықпал ететін маңызды жайттың бірі – тариф. Ол көгілдір отынға да, таза суға да, электр жарығына да, тағысын тағы көптеген жүйелерге жалғаулы. Сол себепті тарифті инвестицияға айырбастау жобасы жүруде. Бұл туралы мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың 2022 жылғы Жолдауында монополиялы нарықтарда «Тарифті инвестицияға айырбастау» деген жаңа тариф саясатына көшу керектігін айтқан болатын. Өйткені елімізде электр қуатымен қамтамасыз ететін желілердің үштен екісінің, жылу коммуникациясының 57 пайызының және су құбыры желісінің жартысына жуығының тозығы жеткен.
Қ.Тоқаев: «Монополиялы нарықтарда «Тарифті инвестицияға айырбастау» деген жаңа тариф саясатына көшу керек. Желілер мен қуат көздерінің тозу деңгейін кемінде 15 пайызға азайту қажет. Тариф инфрақұрылымға қаржы салғаны және ашықтықты қамтамасыз етудің мемлекеттік мониторингі жүйесіне қатысқаны үшін беріледі. Меншік иесі инвестицияның айтарлықтай бөлігін тарифтің емес, өз қаржысының есебінен салуға тиіс. Инновация енгізу үшін тиімді ынталандыру шараларын әзірлеген жөн. Сондай-ақ шығыстың бір бөлігін тарифтік сметаның аясында қайта бөлуге және табыстың белгілі бір бөлігін сақтап қалуға рұқсат беру керек», – деген болатын.Президент ұсынған жаңа саясатқа сәйкес қайсы монополист инфрақұрылым желілерін жаңартуға инвестиция салса, мемлекет сол компанияға коммуналдық тарифтерді өсіруге рұқсат береді. Ондағы басты мақсат — өңірдегі электр қуатымен қамтамасыз ету және су құбыры желілерінің, жылу коммуникациясының тозу деңгейін төмендетуге қол жеткізу.
Мемлекет басшысының тапсырмасын орындау мақсатында Шымкент қаласы әкімдігі бірқатар шараларды қолға алған. Өйткені миллионды шаһарда тозығы әбден жеткен инфрақұрылым желілері бар, сондай-ақ, жаңадан бой көтеріп келе жатқан шағын аудандарда коммуналдық жүйелер енбеген. Президент жүктеген бұл жұмыстың басты себебі — өңірдегі монополист компаниялардың құзырындағы желілердің тозу деңгейін төмендету. Оны іске асыру үшін әрине монополист компаниялардың қаржы құйылған бағдарламаларын ұлғайту керек. Ескірген құбырлар, істен шыққан инфрақұрылым – ол бір-екі жылдықтың нәтижесі емес. Ұзақ жылдардың көрсеткіші. Тиісінше, оны жақсарту да бірнеше ай, жылда аяқтала қоймайды. Сол үшін монополист компаниялармен бірлесіп, тиісті желілердің тозу деңгейін бірнеше пайызға азайту мақсаты тұр. Осы жұмыстарды реттеу, іске асыру бойынша «Тарифті инвестицияға айырбастау» жобасымен бірқатар жұмыстар жүргізіліп келеді. Атап айтқанда, «ОңтүстікЖарықТранзит» ЖШС-і инвестициялық бағдарлама қабылдап, 2022 жылы 121,3 шақырым электр желілері жаңартылған. Ал, биыл 126,3 шақырым желілер мен 4 қосалқы станциясын жаңарту жоспарланып отыр. Сондай-ақ, компания 2024 жылы 147,8 шақырым желі мен 3 қосалқы станцияны, 2025 жылы 90,2 шақырым желі мен 5 қосалқы станцияны жаңарту көзделіп отыр.
Бұдан бөлек Шымкент қалалық энергетика және инфрақұрылымды дамыту басқармасы тарапынан инженерлік инфрақұрылым желілеріне жұмыстар жүргізіліпті. «КазТрансГаз Аймақ» АҚ-ына тиесілі 898,9 шақырым табиғи газ құбыры жаңғырту үшін 28,2 млрд теңге қажет. Бұл Шымкент қаласындағы газ құбырларының тозу деңгейін 12 пайызға төмендетеді.
Ал, «Оңтүстік Жарық Транзит» ЖШС-і 1 902,1 шақырым электр желісін жаңартуы тиіс. Ол үшін 31,4 млрд теңге инвестиция тартылуы қажет. Бұл электр желілерінің тозу деңгейін 20 пайызға төмендетеді. Сондай-ақ, «Қуатжылуорталық-3» 19,8 шақырымдық жылу жүйесін жаңғыртуға 3,2 млрд теңге инвестиция сала отырып, тозу деңгейін 15 пайызға төмендете алады.
«Су ресурстары Маркетинг» ЖШС-і де 83 шақырым су құбырын жаңғыртуға – 2,5 млрд теңге, 18 шақырым су бұру жүйесін жаңғыртуға – 29,8 млрд теңге инвестиция салуы қажет. Нәтижесінде ауыз су жүйесінің тозу деңгейі 21 пайызға төмендейді. Осы міндеттерді орындау мақсатында ҚР Бәсекелестікті қорғау және дамыту агенттігінің Шымкент қаласы бойынша департаментімен бірлесе отырып тиісті жұмыстар жүргізіліп жатыр. Әлеуметтік инфрақұрылым желісін пайдаланушы халықты сапалы жарық, үздіксіз келетін таза су, көгілдір отынмен қамту керек. Сондықтан оны іске асырушы компаниялар да жұмысын жіті қадағалап, ақаулар мен сапасыз жұмыстан аулақ болады.
