Алаяқтықтың алдын алу, қаржылық сауаттылықты арттыру және заңсыз қаржы операцияларына жол бермеу – «Заң мен тәртіп» қағидатының маңызды бағыттарының бірі
Бүгінде цифрлық технологиялардың дамуы күнделікті өмірді жеңілдеткенімен, оның көлеңкелі тұстары да бар. Әсіресе интернет кеңістігінде алаяқтықтың жаңа тәсілдері пайда болып, азаматтардың қаржылық қауіпсіздігіне қатер төндіруде. Мұндай жағдайда жастардың қаржылық сауаттылығын арттырып, оларды күмәнді ұсыныстар мен заңсыз қаржы операцияларынан сақтандырудың маңызы арта түседі. Осы мақсатта Шымкент қаласының тоғыз жоғары оқу орнында бірінші курс студенттеріне арналған «Қаржылық қауіпсіздік» тақырыбында бір мезетте профилактикалық кездесу ұйымдастырылды.
Іс-шара «Заң мен тәртіп» қағидаты аясында өтіп, оған Шымкент қаласының Жастар ресурстық орталығы мен Шымкент қаласы бойынша Экономикалық тергеп-тексеру департаментінің мамандары қатысты. Жаңа ортаға бейімделіп, өз бетінше шешім қабылдай бастаған студенттер үшін мұндай кездесудің маңызы ерекше. Өйткені жоғары оқу орнына түскен жас үшін банк картасын пайдалану, онлайн сауда жасау, ақша аудару, жұмыс іздеу, түрлі қызметтерге төлем жасау сияқты қаржылық операциялар күнделікті өмірдің бір бөлігіне айналады. Ал қаржы мәселесіндегі тәжірибесіздік пен сақтықтың төмендігі алаяқтардың арбауына түсу қаупін арттыруы мүмкін.
Кездесудің басты мақсаты – жастарға қаржылық сауаттылықтың қарапайым әрі маңызды қағидаларын түсіндіру, интернет алаяқтықтан сақтандыру және заңсыз қаржы схемаларына араласып кетудің алдын алу. Мамандар қазіргі кезде жиі кездесетін алаяқтық тәсілдеріне тоқталып, жастарға сақтық шараларын түсіндірді. Атап айтқанда, интернеттегі күмәнді ұсыныстар, жалған жұмыс орындары, қаржылық пирамидалар, инвестиция ретінде ұсынылатын күмәнді жобалар және бөтен адамдардың есепшоттары арқылы ақша аудару сияқты әрекеттердің қауіптілігі айтылды.
Мұндай жағдайда кез келген қаржылық ұсынысқа бірден сенбей, оның заңдылығын тексеру маңызды. Әсіресе әлеуметтік желілерде жоғары табысқа қысқа мерзімде қол жеткізуді уәде ететін жарнамаларға ерекше сақтықпен қараған жөн. Қаржы саласындағы мамандардың айтуынша, адам өз банк картасын немесе шотын бөгде адамның пайдалануына берген кезде оның қандай операцияларға қолданылатынын толық бақылай алмауы мүмкін. Сондықтан жеке қаржылық деректерді қорғау – қауіпсіздіктің басты шарттарының бірі.
Дроппер деп өз банк шотын, картасын немесе басқа да қаржылық құралдарын үшінші тұлғаларға беріп, олардың көмегімен ақша аударымдарын өткізуге қатысатын адамды атайды. Жастар кей жағдайда мұндай әрекетті «оңай ақша табудың» бір жолы ретінде қабылдауы мүмкін. Алайда өз есепшотын бөгде адамның қаржылық операцияларына пайдалануға беру құқықтық салдарға әкелуі ықтимал. Сондықтан мамандар студенттерге банк картасын, есепшотын, интернет-банкингке кіру деректерін, құпия кодтарын және басқа да қаржылық мәліметтерін бөгде адамдарға бермеуді ескертті.
Бұл ретте «картаңды уақытша пайдалана тұрайын», «ақша түседі де, қайта аударасың», «комиссиясын өзің аласың» деген сипаттағы ұсыныстарға да мұқият болған жөн.
Кездесу барысында мамандар қаржылық пирамидалардың негізгі белгілерін түсіндірді. Мұндай схемаларда көбіне қысқа мерзімде мол табыс табуға уәде беріліп, жаңа қатысушыларды тартуға басымдық беріледі. Сондықтан студенттерге кез келген инвестициялық ұсынысты жан-жақты тексеру, ұйымның заңды мәртебесіне назар аудару, келісімшарт талаптарын оқып шығу және түсініксіз қаржылық операцияларға қатыспау жөнінде кеңестер берілді. Жастардың қаржылық сауаттылығын арттырудың маңызы осында. Өз қаржысын басқаруды білетін, құқықтары мен міндеттерін түсінетін азамат күмәнді ұсынысты дер кезінде байқап, тәуекелді әрекеттен бас тарта алады.
Іс-шара барысында сөз алған Шымкент қаласы бойынша Экономикалық тергеп-тексеру департаментінің ресми өкілі Аружан Әлжан жастардың құқықтық және қаржылық сауаттылығын арттырудың маңызын атап өтті.
– Жастар өз құқықтарын білуі керек, сонымен қатар өзгенің құқығын құрметтеуі қажет. Қазіргі заманғы алаяқтық түрлерінен, дропперліктен, қаржылық пирамидалардан аулақ болған жөн. Ол үшін жастар қаржылық тұрғыдан сауатты әрі жан-жақты болуы керек, – деді ресми өкіл. Оның айтуынша, мұндай түсіндіру кездесулерін бір апта бойы өткізіп, шамамен 18 мың бірінші курс студентін қамту жоспарланып отыр.
Бұл – профилактикалық жұмыстың ауқымын көрсететін маңызды көрсеткіш. Себебі қаржылық қылмыспен күрестің бір бағыты құқық бұзушылық орын алғаннан кейін шара қолдану болса, екінші әрі маңызды бағыты – оның алдын алу.
Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев қоғамда заң үстемдігін қамтамасыз ету, азаматтардың құқықтық мәдениетін арттыру және құқық бұзушылықтың алдын алу мәселелеріне тұрақты түрде назар аударып келеді.
«Заң мен тәртіп» қағидаты да қоғам мүшелерінің құқықтық сауатын арттыруды, заң талаптарын сақтау мәдениетін қалыптастыруды көздейді. Бұл ұстаным жастар ортасында ерекше мәнге ие. Өйткені құқықтық сауаттылық тек заң талаптарын білумен шектелмейді. Ол адамның өз әрекетінің салдарын түсінуінен, өзгенің құқығына құрметпен қарауынан және күмәнді жағдайларда заңды жолды таңдауынан көрінеді. Қаржылық қауіпсіздік те осы мәдениеттің бір бөлігі. Жеке деректерді қорғау, банк картасын қауіпсіз пайдалану, күмәнді сілтемелерге өтпеу, белгісіз адамдардың қаржылық ұсыныстарына сенбеу, заңсыз ақша айналымына араласпау – әр азамат білуге тиіс қарапайым қағидалар.
Кездесу барысында студенттер мамандарға өздерін толғандырған сұрақтарын қойып, нақты жауаптар алды. Әсіресе интернет арқылы жұмысқа орналасу, банк картасын пайдалану, инвестициялық ұсыныстардың заңдылығын тексеру, әлеуметтік желідегі жарнамалардың шынайылығын анықтау және күмәнді қаржылық операцияларға қатысты мәселелер кеңінен талқыланды. Мұндай ашық диалогтың ерекшелігі – жастар өздерін қызықтырған нақты жағдайларды мамандардан сұрап, тиісті түсініктеме алды.
Қазіргі цифрлық ортада қаржылық сауаттылықты арттыру бір реттік түсіндіру шарасымен шектелмеуі тиіс. Бұл бағыттағы ақпараттық-профилактикалық жұмыстар тұрақты жүргізілген жағдайда ғана жастардың қаржылық қауіпсіздік мәдениетін қалыптастыруға мүмкіндік молаяды. Бүгінгі студент – ертеңгі маман, кәсіпкер, отбасы мүшесі және қоғамның белсенді азаматы. Сондықтан оның қаржылық шешімдерді сауатты қабылдауы тек жеке басының қауіпсіздігіне емес, жалпы қоғамның экономикалық тұрақтылығына да әсер етеді. Осы тұрғыдан алғанда, Шымкентте тоғыз жоғары оқу орнында басталған түсіндіру жұмыстарының маңызы зор. Негізгі мақсат – жастарды қорқыту емес, керісінше, қаржылық қатерді ерте танып, заңды әрі қауіпсіз шешім қабылдай алатын азамат қалыптастыру.
Қаржылық қауіпсіздік – тек ақшаны қорғау емес. Ол – өз құқығыңды, жеке дерегіңді және болашағыңды қорғау.
