Қазақтың тұңғыш тарихшысы Мұхаммед Хайдардың ізімен…

2003 жылдан бері бауырлас қала ретінде өз ынтымақтастығын арттырған Шымкент қаласы мен Тəжікстанның Ходженд шаһарындағы əдеби, мəдени, тарихи байланыстардың негізі тереңде жатыр. Өйткені, Орта Азиядағы ең көне қалалардың бірінен саналатын Ходженд те Ұлы Жібек жолының бойында орналасқан сəулетті орындардың бірі. Əйгілі Александр Македонскийдің Эсхатасаның негізін осында қалауы — керемет табиғаттың үйлесімділігінен туса керек. Көкжиекке көз жүгіртсеңіз, жан дүниеңіз жақсылығымен жаңара түседі. Қаланы қақ бөлетін Сырдарияның суымен иін тіресіп жатқан биік таулар, айнала қоршаған жасыл желек — Тəңірдің тартқан тамаша сыйы дерсің…

Ходжендте болған екі күннен соң, Мұхаммед Хайдар туған өлкеге жол тарттық.

Шымкентпен бауырлас қаламен Ұра-Төбенің арасы 80 шақырым. Демек , 1 сағаттан аса уақыт жүреміз.

Соғды облысы басшысының тапсырмасымен сыртқы байланыстар жөніндегі басқармасы басшысының ұйымдастыруымен жол полиция қызметі біздерді ілестіріп жүрді. Облыс басшысының орынбасары Назира Гафори да делегациямен Ұра-Төбеге дейін бірге болды. Мұнда да делегацияға көрсетілген айрықша құрмет үшін Қазақстан Республикасының Ходжендтегі Консулы Əділхан Мəлікке, Соғды облысының басшылығына айтар ризашылығымыз шексіз.

Ескі қалашықтың архитектуралық келбеті де өз сəнімен келіскен. Тарихи ескерткіштерді сақтау мəселесіне ерекше назар аударатындығының тағы бір куəсі болдық. Өйткені, тұрғын үйлермен жапсарлас орналасқан ескі мешітті сол қалпында сақтап қалған. Туристер көптеп келеді дейді.

800 жылдық қос бірдей шынар ағашы бар.  Демек, Мұхамм ед Хайдар заманынан сақталған. Ал, діңгегі қалыңдай түсетін тағы бір шынар ағашының тарихы мың жылдықтан асып кеткен деседі. 1400 жылдан бері ұрпақтар сабақтастығының айқын куəсі.

9 жыл Ұра-Төбеге билік жүргізген Мұхаммед Хайдар әкесі  XVI ғасырдың басында Абдулатиф Сұлтан салдыртқан Көк Күмбезде Мұхаммед Хайдардың балалық шағы өтті деуге негіз бар. «Тарихи Рашиди» арқылы асыл дінімізді дәріптеп жазатын тарихшының алғашқы ілімін осында алуы бек мүмкін. Өйткені, Көк Күмбезге жапсарлас орналасқан медреселерде XIX ғасырға дейін балалар мұсылманша сауат ашқан.