Ордабасы ауданы Көлтоған ауылында тарихы ғасырдан астам уақыт болған көпір бар. Тұрғындар оны «Қазына көпір» деп атайды. Сонау бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде тұтқынға түскен Австриялықтарға салғызған көне объект қазынаның есебінен тұрғызылған екен. Қарасаң көз алдыңа тарихтың алтын діңгегін алып келетін көпір 1915 жылы салынған.
1914 басталған бірінші дүниежүзілік соғыста 2 миллионға жуық тұтқынның 200 000-ға жуығы Түркістан әскери бөліміне қарасты лагерьлерге келіп түседі. Оларды түрлі қара жұмыстарға тартқан. Көлтоған ауылында орналасқан «Қазына» көпірін және Арыс өзенінен шаруашылыққа тартылған арықты да сол лагерьдегі тұтқындар қазыпты.
Тұтқындарға қалада емін-еркін жүруге, қала тұрғындарымен араласуға тыйым салынған. Қолдарындағы құжаттарын тартып алып, тіркелген нөмерлерін ғана береді. Бірақ, Қазақстандағы тұтқынға түскендердердің бірнеше артықшылықтары болған. Түрлі концерттер ұйымдастырып, оны қарапайым тұғындар да тамашалап отырған. Халықпен араласуға осылайша мүмкіндік туады. Патшалық билікке адалдықтарын сақтағандардың өздерін кепілге ұстап, тіпті некеге тұруға рұқсат берген екен. Соғыс аяқталған соң, біразы өз Отандарына оралып, біразы сол өңірде қалып қойған. Көлтоған ауылындағы Александр Даниловтың әжесі Марияның екінші күйеуі дәл осы тұтқынға түскен Австриялықтардың бірі Шандор Фиаслике болған. Даниловтар әулетінен қалған жалғыз отбасы әлі күнге дейін сонда тұрып келеді. Әжесінің айтып кеткені бойынша Шандор өте қатал және тиянақты жан болған.
Ұлы Отан соғысы жылдары құжаттары болмаған соң, оларды әскер құрамына шақырмаған. Елде жол салып, колхозда жұмыс жасайды. Бір күні достарымен отырыстан келе жатып, «Колхоз құрысын» деп айғай салған екен. Олардың арасында Шандор да болған. Ертеңіне барлығын тұқынға алып кетеді. Содан бері хабар ошарсыз. Артында қалған ұрпақтары әлі күнге дейін үміттерін үзген жоқ. Ольга Данилова «Ең болмағанда, қайда жерленгенін білсек» — дейді.
Бұл көпір бүгінде әлі де қолданыста. Көлтоған ауылының шаруалары Бірлік, Бадам ауылдарына осы көпір арқылы өтеді. Қайта жөндеуге сұранып тұр. Елбасы «Ұлы даланың жеті қыры» атты мақаласында «Төл тарихын білетін, бағалайтын және мақтан ететін халықтың болашағы зор болады деп сенемін» деген. ХХ ғасырдың басындағы тарихтан сыр шерткен бұл көпірді туризмнің бір нысаны етіп, қайта түлетсек, келшегін кемелдеген ұрпақ үшін ұлағатқа айналар ма еді? Тұрғындардың айтуынша, керісінше, көпірді алып тастайды деген сыбыс шығыпты. Жас буынның арасында көпірдің тарихын білмейтіндер де бар. Тақтайша қойылса, барлығы тайға таңба басқандай жазылып тұрса, артық болмас еді. Көпір уақыт ұзақтығымен ғана емес, сол заманда тұтқынға түскендерді қазақ жұртының қашанда жылы қабылдап, тас бауыр емес екендігін танытқандығынан хабар береді. Оның айғағы, Австриялықтардың Көлтоғанда қалып, ұрпақ жалғағандығы.
Айтолқын Молдабекова.
