Дүбірі бөлек дүлдүл

28-ші қыркүйек жазушы Мұхтар Әуезов, Оралхан Бөкейдің дүниеге келген күні. Қос тұлғаның орны бір төбе. Бірақ біз бұл жолы Алтайдың асыл жыршысы туралы жырламақпыз. Оралхан Бөкеев. Бұл есім қазір бүкіл қазақ оқырмандарына таныс. Өзгеге ұқсамайтын, өзіндік айшығы бар шығармалары оның жұлдызын жақты.

1946 жылдың 28-ші қыркүйегі күні дүниеге Оралхан Бөкей келген. Шығыс Қазақстан облысы Қатонқарағай ауданындағы Шыңғыстай елді мекенінде. Әкесі Бөкей көп сөйлемейтін, сөйлей қалса сөзі өткір рухы мықты, жаны таза адам болыпты. Ал, анасы Күлия аузын ашса көмейі көрінетін ашық кісі екен. Жазушы дүниеге келген кез сұрапыл соғыс жылдары еді. Әкесі еңбек майданының даласына кеткен. Сондықтан асыл анасы ырымдап сәбидің есімін Оралхан деп қояды. Алтай тауынының етегінде балалық шағы өткен жазушы өзінің туған жерін шексіз сүйгеннің бірегейі. Небір жауһар туындыларын парақтап ашсаңыз Қатонның табиғатын, тамаша келбетін керемет суреттеген. Жазушының туған жеріне барғанда сол көрініс көз алдымыздан өтті.

Мұзтаудың мұзбалағына айналған Оралхан Бөкей Шыңғыстайдағы білім ұясынан қанаттанған. Ең көрнекті ақын Сұлтанмахмұт Торайғыров білім берген Сәрсен Аманжолов, Дидахмет Әшімханов, Әлібек Асқаров секілді танымал тұлғалар түлеп ұшқан тарихи мектепте Оралхан Бөкейде оқыған. Мәдени шаңырақ бүгінде музейге айналып, өткен ғасырдың стиліндегі сынып ретінде жабдықталыпты.

Оралхан Бөкей жырлаған сол Алтай көз тартар табиғат, қатал мінезді ауа-райы өзгермеген. Дүбірі бөлек дүлдүл өзі шексіз сүйген осы табиғатқа ұқсайтындай. Алтайдай асқақ, оқжетпес биік, өзендердей тасқын, шығыстан жарқырап шыққан жұлдыз еді. Ғажайып нәзік суреткердің туған жері алтын бесігінде жүрсеңіз расымен демаласыз. Таңдай қағып таңырқап, кейіпкерлерін іздеуге асығасыз. Шырайлы Шыңғыстай жеріне барғанда біздің арнаның шығармашылық ұжымы міндетті түрде досы Нұрлан Әкімбаевты іздейді. Бұл жолыда сол бағыттан таймадық. Шаңырағына барып Оралхан Бөкей туралы бұрын-сонды естімеген тағы бір естелікке куә болдық. Ораш деген үнінен айнымас адал досы, бала күнгі серігіне деген шексіз сағынышы сезіледі. Тай құлындай тебісіп өскен құрдастардың арасында түрлі қызықтар болған. Оралхан Бөкей алғаш шаңырақ көтеріп, үлкен өмірдің айдынына аттанғанда жанжолдасы болғанда осы Нұрлан атамыз. Көкірегі сарғайған сағынышқа толған қарияның сезімін сәл сейілту үшін әңгімелесіп, сөзіне құлақ астық.

«Бұл жалғанда мәңгілік не бар дейсің? Өтеді-кетеді. Атақ, даңқ, дәулет пен бақыт осының қай-қайсысы да жыл құсы секілді. Басына күн орнап, жаның жылыңғанда ғана ұя салады. Базарың тарқап, күздің суық желі ессе, пыр етіп ұшады да, өзгенің талайына барып қонар». Керемет жазылған бұл ой Оралхан Бөкейдіңкі. Қаламгер туралы тарихи естеліктерді естіп, туған жерінде жүрген сәтте тағы бір туысына жолықтық.

Оралхан Бөкейдің әр сөзі адамға ой салып, ақылға жетелейді. Мәселен, «Мықтылық дегеніміз – әдемі тұрмыс құрып, бақытты ғұмыр кешу емес. Қоржын арқалап жүрсеңде, адамдығыңды жоғалтпау» дейді. Осындай ойлы жазушы Алтайда дүниеге келіп, Алатауда шығармашылығын шыңдап, Гималайда көз жұмды.  Алматы қаласындағы «Кеңсай» зиратына тау тұлғалармен қатар жерленген. 75 жылдығы қарсаңында «Айғақ» телеарнасының шығармашылық ұжымы рухына құран бағыштап қайтты.

Бағлан Байкөбекқызы